عوارض ارتودنسی دندان؛ لیست ۱۲ عارضه سیمکشی دندان
در مورد عوارض ارتودنسی دندان باید گفت که این روش درمانی میتواند مانند سایر روشهای درمان دندانپزشکی با عوارضی همراه باشد و شناخت کافی از عوارض ارتودنسی دندان میتواند به تصمیمگیری آگاهانه و انتخاب درست منجر شود.
اگرچه ارتودنسی دندان یک روش درمانی مناسب برای مرتب کردن ردیف دندانها و بهبود عملکرد آنها و داشتن لبخندی زیبا است، اما عارضههایی دارد. عوارض ارتودنسی مثل درد دندان، احتمال پوسیدگی، تحلیل ریشه و لثه و غیره بهطور کلی به روش اجرای نادرست ارتودنسی و عدم رعایت بهداشت دهان توسط بیمار در طول درمان باز میگردد.
این عوارض نگرانکننده هستند، اما میتوان با مراجعه به پزشک متخصص و با تجربه و رعایت نکات بهداشتی از این عوارض پیشگیری کرد و نگرانی بابت آنها نداشت.
لیست عوارض ارتودنسی
در لیست زیر بهاختصار ۱۲ مورد از عوارض ارتودنسی دندان که بیشتر شایع هستند را نام میبریم. عوارض ارتودنسی دندان عبارتاند از:
- درد
- پوسیدگی دندان
- افزایش حجم لثه
- تحلیل لثه
- تحلیل ریشهها
- از دست رفتن مینای دندان
- زخم داخل لپ
- عفونت لثه
- التهاب لثه
- بوی بد دهان
- جرم گرفتن دندان
- انکیلوز
در ادامه به توضیح علت هرکدام از عوارض ارتودنسی دندان میپردازیم.
1-درد
دنداندرد در طول دوره ارتودنسی طبیعی است و اصولاً ارتودنسی دندان به دلیل ایجاد فشار به دندانها برای جابهجا شدن و حرکت کردن بهمنظور مرتب کردن ردیف دندانها به میزان کمی با درد و ناراحتی جزئی و خفیف همراه است.
این درد از ابتدای درمان شروع میشود و زمانی که بیمار هنوز به ارتودنسی در دهان عادت نکرده، تا حدی آزاردهنده است، اما با گذشت زمان ۴۸ تا ۷۲ ساعت این درد کاهش مییابد و پزشک برای تسکین آن داروهای مسکن تجویز میکند.
بهمرور زمان و در جلسات بعدی، پزشک با ایجاد فشار بیشتر به سفت کردن سیمها اقدام میکند و این فرآیند با دقت صورت میگیرد. با عادت کردن به ارتودنسی، این ناراحتی کمتر و قابلتحمل است و بعد از هر جلسه ارتودنسی ظرف ۲ تا ۴ روز برطرف میشود.
اگر شدت درد طوری باشد که در این مدت برطرف نشود و آسایش بیمار را مختل کند، از آن بهعنوان عارضه درد دندان در ارتودنسی یاد میشود. برای رفع این درد باید پزشک میزان اعمال فشار به دندان را طوری کنترل کند که بیمار با مشکل درد دندان بهطور حاد روبهرو نشود. همچنین استفاده از داروهای مسکن و کمک به خونرسانی به بافتهای درگیر تحت نیروی ارتودنسی میتواند موجب کاهش درد شود.
2-پوسیدگی دندان
یکی از شایعترین عوارض ارتودنسی، پوسیدگی دندان در طول دوره درمان است. اصولاً ارتودنسی دندان به خودی خود موجب پوسیدگی نمیشود، اما به دلیل وجود اجزای ارتودنسی مثل سیم و براکت در دهان و مشکلاتی که در نظافت و رعایت بهداشت دهان و دندان با وجود این اجزا هست، میتواند به دلیل باقیماندن غذا یا تجمع جرم و ایجاد پلاک و وجود باکتریهای دهان و اسیدی شدن بزاق دهان به مینای دندان آسیب وارد کند و به مرور زمان موجب پوسیدگی دندان شود.
مهارت پزشک معالج و اجرای درست ارتودنسی با قرار دادن براکتها در موقعیت درست باعث میشود که فضای خالی بین دندان و براکتها کمتر و در نتیجه گیر کردن مواد غذایی کمتر باشد و تمیز کردن دندانها و ارتودنسی با مسواک بیندندانی راحتتر صورت بگیرد.
توجه به این نکته که سلامت مینای دندان در طول دوره درمان باید توسط پزشک کنترل شود تا پوسیدگی دندان بهعنوان یکی از عوارض ارتودنسی کاهش یابد، بسیار مهم است.
استفاده از مسواک و خمیردندان مناسب همراه با دهانشویه برای جلوگیری از تجمع جرم و پلاک و عدم مصرف مواد دارای قند برای سلامت دندان در طول دوره درمان با ارتودنسی ضروری است.
3-افزایش حجم لثه
افزایش حجم لثه یکی از عوارض ارتودنسی دندان محسوب میشود که با افزایش حجم و تورم لثه بیمار همراه است. از دلایل عارضه افزایش حجم لثه در ارتودنسی دندان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1- تحریک بافت لثه به دلیل فشار ناشی از ارتودنسی دندان و جابهجایی دندانها در بافت لثه.
2- تجمع پلاک و جرم و باکتری در نزدیکی لثه ناشی از عدم بهداشت تجهیزات ارتودنسی.
3- قرارگیری نامناسب اجزای ارتودنسی در دهان و نزدیک لثه که موجب تحریک بافت لثه شود.
4- سایر عوامل مثل عوامل ژنتیکی، حساسیت، عوارض جانبی برخی داروها در طول درمان.
معمولاً عارضه افزایش حجم لثه با پایان دوره ارتودنسی به پایان میرسد، اما در صورت مواجه شدن با این مشکل حتماً با پزشک معالج مشورت کنید. پزشک بعد از معاینه بالینی و بررسی علت این عارضه، درمان مناسب را تجویز میکند.
4-تحلیل لثه
تحلیل لثه از عوارض ارتودنسی است که به دلیل اعمال نیروی ارتودنسی بیش از اندازه و فشار بیشتر از توانایی تحمل بافت لثه به وجود میآید. همچنین عوامل میکروبی و باکتریها نیز میتوانند موجب تحلیل لثه بیمار شوند.
نکته بسیار مهم در مورد عارضه تحلیل لثه در ارتودنسی دندان این است که (بر خلاف افزایش حجم لثه)، تحلیل لثه به خودی خود درمان نمیشود و نیازمند مداخله درمانی توسط پزشک و جراحی و پیوند لثه است.
بنابراین ضرورت دارد که وضعیت سلامت لثه در دوره درمان توسط پزشک کنترل شود و در صورت مواجهه، پیشگیری و درمان لازم صورت گیرد.
5-تحلیل ریشهها
تحلیل ریشه یا کوتاهشدگی ریشه یکی از عوارض ارتودنسی دندان است که به دلیل اعمال فشار نامناسب ارتودنسی و فعال شدن سلولهایی در اطراف ریشه میشود که در ریشههای ضعیف موجب تخریب سطوح ریشه و در نتیجه تحلیل و کوتاهشدگی ریشهها میشود.
این کوتاهشدگی در عکسهای رادیوگرافی که از فک بالا و پایین گرفته میشود قابل تشخیص است و پزشک معالج در طول درمان باید وضعیت سلامت ریشهها را قبل از شروع درمان و در حین درمان ارتودنسی کنترل کند.
اعمال فشار مناسب و متعادل، بهطوریکه متناسب با شرایط ریشه دندانها باشد، راه پیشگیری از عارضه تحلیل ریشه در ارتودنسی دندان است.
6-از دست رفتن مینای دندان
از دست رفتن مینای دندان در ارتودنسی به دلیل از بین رفتن بافت کلسیمی مینای دندان در اطراف براکتها صورت میگیرد. از دست رفتن مینای دندان که به آن دکلسیفیکاسیون گفته میشود، یکی از عوارض ارتودنسی دندان است که به صورت لکههای زرد و سفید بروز پیدا میکند و به مرور باعث تخریب و پوسیدگی دندان میشود.
عامل اصلی، تجمع پلاک میکروبی در ناحیه اتصال اجزای ارتودنسی به مینای دندان است و استفاده از دهانشویه حاوی فلوراید برای پاکسازی و کمک به استحکام مینای دندان توصیه میشود.
7-زخم داخل لپ
زخم داخل لپ یکی از عوارض ارتودنسی دندان است که به دلیل برخورد و سایش بریسها و سیمهای ارتودنسی ثابت به بافت لپ در داخل دهان صورت میگیرد.
این زخمهای کوچک به مرور زمان التیام پیدا میکنند، اما در صورت عدم بهبود و گسترش، حتماً با پزشک درمیان بگذارید.
8-عفونت لثه
عفونت لثه به دلیل تجمع باکتریها در بافت لثه و عدم بهداشت دهان در زمان ارتودنسی کردن است. برای پیشگیری، مسواکزدن و استفاده از دهانشویه مناسب توصیه میشود.
9-التهاب لثه
التهاب لثه یکی از عوارض ارتودنسی دندان است که دارای علائمی مثل تورم، قرمزی، حساسیت، خونریزی در حین مسواکزدن، تغییر رنگ و درد در لثه است. تفاوت التهاب لثه و تحلیل لثه این است که در التهاب لثه، تورم، قرمزی، خونریزی و حساسیت دیده میشود؛ اما در تحلیل لثه شاهد کاهش حجم بافت لثه، کم شدن و تخریب بافت هستیم بهطوریکه حجم بافت لثه کاهش مییابد و عملکرد لثه که نگهداری از دندان است مختل میشود.
برای درمان التهاب لثه ناشی از ارتودنسی دندان که بیشتر ناشی از تجمع باکتریها و عفونت است، باید ضمن رعایت بهداشت، به پاکسازی و جرمگیری دندانهای ارتودنسیشده پرداخت و سایر عوامل نظیر تحریک مکانیکی لثه و عوامل حساسیتزا را برطرف کرد.
10-بوی بد دهان
بوی بد دهان در دوران ارتودنسی یکی از مشکلات شایع به دلیل جرم دندان در اطراف ارتودنسی است. وجود بوی بد دهان میتواند نشانه وجود جرم و پلاک دندان، پوسیدگی مینای دندان، خونریزی و التهاب لثه باشد. برای رفع این مشکل، اگر علائم گفتهشده وجود داشته باشد نیاز به درمان دندانپزشکی مثل جرمگیری، رفع پوسیدگی و درمان لثه داریم و در غیر این صورت رعایت نظافت دهان و دندان کافی است.
11-جرم گرفتن دندان
وجود اجزای ارتودنسی ثابت مثل براکتها، بریسها، سیم ارتودنسی، کشهای لاستیکی رنگی و غیره در دهان، در کنار غلظت بزاق دهان و بهداشت ضعیف، موجب تجمع جرم و تشکیل پلاک دندانی میشود. جرم گرفتن دندان حین ارتودنسی شایع است و باید با استفاده از مسواک بیندندانی و دهانشویه نسبت به پیگیری اقدام کرد و در صورت وجود جرم سخت، از روشهای جرمگیری دورهای و پاکسازی در مطب پزشک استفاده کرد.
12-انکیلوز
بهطور معمول دندان در لثه از طریق رباط پریودنتال به استخوان فک متصل است و میتواند به میزان کمی حرکت کند و فشارهای ارتودنسی را تحمل کند و قدری جابهجا شود. در صورتی که این رباط تحلیل رفته و از بین برود و دندان مستقیماً به استخوان فک بچسبد، امکان حرکت ندارد. این امر غیرطبیعی است و اگر دندان از قبل انکیلوز شده باشد، در ارتودنسی مشکلساز است؛ زیرا حرکت نمیکند و مانع از مرتب شدن دندان میشود.
عارضه انکیلوز دندان در ارتودنسی زمانی اتفاق میافتد که فشار ارتودنسی به دندانها و بافت رباط پریودنتال به حدی باشد که موجب تحلیل و از بین رفتن آن شود و دندان به استخوان فک بچسبد.
برای پیشگیری، کنترل مناسب نیروی وارده و معاینه دورهای و عکسبرداری توسط پزشک میتواند در کنترل و پیشگیری از انکیلوز به عنوان یکی از عوارض ارتودنسی دندان مؤثر باشد.
عوارض ارتودنسی در سنین بالا
بهترین سن برای ارتودنسی دوران کودکی و نوجوانی است؛ هرچند که امکان ارتودنسی در سنین بالا و میانسالی هم وجود دارد و میتوان برای ارتودنسی اقدام کرد، اما با ریسک و عوارض بیشتری همراه است.
اصولاً ارتودنسی برای بهبود وضعیت دندانها و رشد درست و صحیح در فک و مرتب بودن آنها در دوران کودکی توصیه میشود؛ زمانی که دندانها در حال رشد هستند، فضای کافی در فک وجود دارد، شرایط لثه، استحکام استخوان فک و اینکه دندانهای عقل رشد نکردهاند، مناسبتر است.
در سنین بالا رشد دندانها کامل شده، دندانهای عقل بیرون آمدهاند، فضای کافی در فک موجود نیست و شکل ناهماهنگیهای دندان تا حدی با رشد نامناسب تثبیت شده است. همچنین باید وضعیت سلامت لثه و ریشه دندان و استحکام استخوان فک بررسی شود.
اگرچه انجام ارتودنسی در سنین بالا ممکن است، اما طول درمان طولانیتر و ریسکهای تحلیل لثه و ریشه دندان بیشتر است و نیاز به مراقبتهای بیشتری وجود دارد.
عوارض ارتودنسی بزرگسالان
برخی از عوارض ارتودنسی در بزرگسالان عبارتاند از:
- احتمال تحلیل ریشه: به دلیل حساسیت دندانها در سنین بالا.
- ریسک تحلیل لثه: در سنین بالا ارتودنسی دندان به دلیل ضعف لثه و نیروهای ارتودنسی به بافت، با ریسک تحلیل بیشتری همراه است.
- افزایش ریسک انکیلوز: تحلیل بافت رباط پریودنتال احتمال جوش خوردن و اتصال مستقیم دندان به استخوان فک و عدم جابهجایی را افزایش میدهد.
- زمان طولانیتر ارتودنسی: جابهجایی کندتر دندانها و افزایش طول دوره درمان در سنین بالا از مشکلات ارتودنسی در سنین بالا محسوب میشود.
- درد ارتودنسی بیشتر: در سنین بالا به دلیل مشکلات دندانی و سختی ارتودنسی، بیمار درد بیشتری را تحمل میکند.
عوارض ارتودنسی اشتباه
اگر ارتودنسی اشتباه صورت بگیرد و روش اجرای ارتودنسی و شدت نیروهای اعمالشده به دندان بیش از اندازه باشد، عوارضی مثل تحلیل ریشه، تحلیل لثه و آنکیلوز دندان صورت میگیرد. همچنین اجرای نادرست، ریسک امکان پوسیدگی دندان، مشکلات التهاب لثه و زخم دهان و لپ را تشدید میکند.
انجام ارتودنسی صحیح توسط پزشک متخصص و با تجربه، همراه با رعایت بهداشت مناسب توسط بیمار و کنترل عوارض ارتودنسی دندان با معاینه دورهای و عکسبرداری توسط پزشک، میتواند از عوارض ارتودنسی دندان کم کند.
ارتودنسی با کمترین عارضه در کلینیک دکتر نیککردار
در این مقاله با عوارض ارتودنسی دندان آشنا شدیم و به این اشاره کردیم که این عوارض تا چه حد میتوانند جدی باشند. اما نکته مهم این است که از میان تمام عوارض ذکرشده در این مقاله، اکثر این عوارض قابل کنترل و با کمک تجربه و تخصص بالای متخصص ارتودنسی قابل پیشگیری است.
اگر قصد انجام ارتودنسی دندان را دارید و نسبت به عوارض آن نگران هستید، باید بدانید که در صورت مراجعه به کلینیک دندانپزشکی دکتر نیککردار (پزشک متخصص ارتودنسی با تجربه بالا که سابقه درمان بیماران متعددی را در سالهای گذشته داشتهاند) در کنار رعایت بهداشت در طول دوره درمان، ریسک عوارض ارتودنسی را به حداقل میرسانید.
