ناهنجاری دندانی چیست؟ همهچیز درباره انواع، علل و درمان مال اکلوژن
ناهنجاری های دندانی به معنای عدم تراز بودن دندانها، درست چفت نشدن فک بالا و پایین و قرار نگرفتن دندانهای روی قوس صحیح است. این ناهنجاریها که به مال اکلوژن معروف هستند، علاوه بر مشکلات ظاهری، زمینه ساز بسیاری از مشکلات برای سلامتی شده و زندگی فرد را تحت تاثیر قرار میدهند. در اکثر مواقع، به ویژه در سنین پایین، درمان ناهنجاری دندان به راحتی با ارتودنسی دندان قابل انجام است. اما در سنین بزرگتر، درمان پیچیدهتر میشود. در این صفحه اطلاعات دقیق تری در رابطه با ناهنجاری دندان ها ارائه خواهیم کرد.
برای دریافت مشاوره تخصصی رایگان در زمینه ارتودنسی همین الان با کارشناسان ما ارتباط برقرار کنید.
اکلوژن چیست و چه رابطهای با ناهنجاری دندانی دارد؟
اکلوژن به معنای نحوه قرارگیری دندانهای فک بالا و دندانهای فک پایین هنگام بستن دهان روی هم گفته میشود. اگر دندانهای خلفی با تراز مناسب روی هم قرار بگیرند، دندانهای جلویی هم بدون جلوزدگی و عقب رفتگی روی هم سوار شوند، به این حالت اکلوژن طبیعی گفته میشود. هرگونه ناهماهنگی، بی نظمی یا نامرتبی در نحوه قرار گرفتن دندانها یا فکها روی هم به مال الکلوژن یا ناهنجاری دندانی شهرت دارد.
تعریف اکلوژن در دندانپزشکی
در علم دندانپزشکی، اکلوژن به معنای موقعیت درست دندانها، تراز بودن آنها و همپوشانی صحیح فک بالا و فک پایین است. اگر دندانها در یک تراز استاندارد قرار داشته باشند، فک بالا و پایین جلوزدگی یا عقب رفتگی نسبت به دیگری نداشته باشد، دندانها شلوغ یا فاصله دار نباشند و در یک کلام فرم دندانها و فک از لحاظ پزشکی صحیح باشد، وضعیت اکلوژن به شمار میرود.
چه زمانی اکلوژن به «مالاکلوژن» یا ناهنجاری دندانی تبدیل میشود؟
هرگاه مشکلی در ارتباط، تناسب و موقعیت دندانها یا فکهای بالا و پایین به وجود بیاید، وضعیت دهان فرد از اکلوژن طبیعی به مال اکلوژن (ناهنجاری دندان) تغییر میکند. چنین اصطلاحی در موارد زیر به فرد اطلاق میشود:
- زمانی که دندانها به درستی روی هم قرار نگیرند؛ همپوشانی زیاد یا کم.
- زمانی که بین دندانهای بالا و پایین تماس غیرطبیعی وجود داشته باشد.
- زمانی که فک بالا (پایین) نسبت به دیگری دچار عقب رفتگی یا جلوزدگی شده باشد.
- زمانی که بی نظمی، شلوغی یا فاصله زیاد میان دندانها وجود داشته باشد.
طبقهبندی ناهنجاری دندانی بر اساس اکلوژن (طبقه بندی انگل)
انواع ناهنجاری دندان به جز موارد استثنا در سه طبقه بندی انگل دسته بندی میشوند. این دسته بندی بر پایه رابطه مزیوباکال کاسپ مولر اول فک بالا با شیار باکال مولر فک پایین ایجاد شده است؛ به این صورت که اگر مزیوباکال کاسپ مولر اول فک بالا در شیار باکال فک پایین قرار گرفته و تمامی دندانها روی قوس ملایمی به نام خط اکلوژن قرار بگیرند، یعنی دندانهای فرد حالت طبیعی دارد؛ در غیر این صورت دچار مال اکلوژن است. در ادامه سه کلاس ناهنجاری دندان ها بر اساس طبقه بندی انگل را بررسی میکنیم:
ناهنجاری کلاس I
مال اکلوژن کلاس یک شایعترین نوع ناهنجاری دندانی است. در این ناهنجاری دندانهای فک بالا و پایین به درستی روی هم قرار میگیرند و وضعیت اکلوژن نرمال است، اما دندانها دارای مشکلاتی نظیر بی نظمی، فاصله زیاد، کراس بایت، چرخش یا تداخل هستند. در واقع این نوع مشکل شایع یک ناهنجاری نسبتا خفیف محسوب میشود.
ناهنجاری کلاس I I
در این نوع ناهنجاری، فک بالا جلوتر از فک پایین قرار گرفته است. مال اکلوژن کلاس 2 خود به دو دسته تقسیم میشود:
- نوع اول: شایعترین نوع مالاکلوژن کلاس دو محسوب میشود که در آن دندانهای قدامی بالایی به سمت جلو حرکت کردهاند و جلوزدگی قابل توجهی دارند. معمولا به این ناهنجاری اورجت میگویند.
- نوع دوم: در این نوع مالاکلوژن دندانهای قدامی بالایی به سمت عقب (به رو کام دهان) حرکت کردهاند و باعث همپوشانی بین دندانهای پایین و بالایی شدهاند. به این ناهنجاری اوربایت یا دیپ بایت هم گفته میشود.
ناهنجاری کلاس I I I
در این نوع ناهنجاری فک پایین جلوتر از فک بالا قرار گرفته است. مال اکلوژن کلاس 3 هم به آندربایت معروف میباشد که معمولا با شلوغی، کجی یا چرخش دندانها دیده میشود.
مقایسه انواع کلاس مال اکلوژن
| ویژگی | کلاس I | کلاس I I نوع 1 | کلاس I I نوع 2 | کلاس I I I |
| تعریف | رابطه صحیح دندانها، شلوغی و ازدحام دندانها، کراس بایت | جلوزدگی دندانهای قدامی بالایی نسبت به پایینی، اورجت | عقب رفتگی دندانهای قدامی بالایی نسبت به پایینی، دیپ بایت | جلوتر رفتن فک پایین نسبت به فک بالایی، آندربایت |
| میزان شیوع | بسیار زیاد | کم | زیاد | بسیار کم |
| علت | ژنتیک، کمبود فضا، عادات نامناسب | عقب بودن فک پایین، جلو بودن فک بالا، مکیدن انگشت | ژنتیک، الگوی رشد خاص، فعالیت عضلات لب | ژنتیک، جلو بودن فک پایین، عقب بودن فک بالا |
| عوارض | خفیف | اختلال جویدن، احتمال آسیب به دندانهای جلو، مشکلات زیبایی | سایش دندانها، دیپبایت، فشار زیاد روی دندانهای قدامی | اختلال در جویدن، تلفظ برخی حروف، فشار غیرطبیعی بر مفصل فک |
| درمان رایج | ارتودنسی، کشیدن دندان | ارتودنسی، دستگاه فانکشنال، جراحی | ارتودنسی یا اصلاح | ارتودنسی، جراحی فک |
انواع ناهنجاری دندانی به تفکیک نوع بایت
ناهنجاری های دندان بر حسب نوع به انواع مختلف تقسیم بندی میشوند که هر کدام نام خاصی دارند. در ادامه با انواع ناهنجاریها یا مال اکلوژنها آشنا خواهیم شد:
کراس بایت (Cross Bite)
کراس بایت یک نوع مال اکلوژن به معنای داخلتر بودن دندانهای فک بالا نسبت به فک پایین است. در این ناهنجاری، یک یا چند ندان فک بالا، به جای قرار گرفتن در قسمت خارجی دندانهای فک پایین، در سمت داخلی آنها قرار میگیرد. این ناهنجاری میتواند در بخش قدامی، خلفی یا هر دو مورد ایجاد شود که ناشی از مشکلات اسکلتی، دندانی یا ترکیبی است.
دیپ بایت (Deep Bite)
دیپ بایت یک نوع ناهنجاری دندانی به معنای همپوشانی بیش از حد دندانهای فک بالا روی دندانهای فک پایین است. به طور کلی دندانهای فک بالا باید حدود 3 سانتیمتر از دندانهای فک پایین را پوشش دهند؛ اگر این عدد از 3 سانتی متر تجاوز کند، فرد به دیپ بایت یا بایت عمیق مبتلا است.
اوپن بایت (Open Bite)
اپن بایت نوع دیگری از مال اکلوژن بوده که در آن هنگام بسته شدن دهان، فاصله زیادی میان دندانهای فک بالا و دندانهای فک پایین وجود دارد. اپن بایت یا بایت باز بسته به محل ناهنجاری میتواند اپن بایت خلفی یا اپن بایت قدامی باشد.
آندربایت (Underbite)
آندربایت دیگر ناهنجاری دندان است که در طول آن دندانهای فک پایین نسبت به دندانهای فک بالایی جلوتر قرار میگیرند. به عبارتی فک پایین نسبت به فک بالایی جلوزدگی دارد. این ناهنجاری به دلیل رشد بیش از حد فک پایین یا کوچک بودن فک بالا یا در موارد نادر به علت ترکیبی از هر دو عامل به وجود میآید.
اورجت (Overjet)
اورجت دیگر مال اکلوژن زمانی مطرح میشود که دندانهای فک بالایی از لحاظ افقی نسبت به دندانهای فک پایینی جلوتر باشد. فاصله استاندارد دندانهای فک بالا نسبت به دندانهای فک پایین 2 الی 3 سانتیمتر است. اگر این فاصله بیشتر شود، فرد به اورجت مبتلا است.
کراودینگ و درهمی دندانها
کراودینگ از رایجترین ناهنجاری های دندانی است که به خاطر کمبود فضا در قوس دندانی ایجاد میشود. در این پروسه، دندانها نامرتب، بی نظم، چرخیده و روی هم قرار میگیرند. این ناهنجاری از نوع خفیف تا بسیار شدید مشاهده میشود و باعث مشکلاتی نظیر کاهش زیبایی، مشکل در تمیز کردن دندانها، خطر پوسیدگی دندانها، التهاب لثه و بیماری های پریودنتال میگردد.
دیاستما (فاصله بین دندانها)
دیاستما به وجود فاصله غیرطبیعی بین دو یا چند دندان گفته میشود که شایعترین محل آن بین دو دندان پیشین فک بالا است. این فاصله ممکن است به علت کوچک بودن دندانها، بزرگی فرنوم لب، غیبت مادرزادی دندان، بیماریهای لثه یا عوامل ژنتیکی ایجاد شود.
دندان اضافی (هایپردنشیا) و غیبت دندانی
هایپردنشیا به وجود یک یا چند دندان اضافی نسبت به تعداد طبیعی دندانها گفته میشود. این دندانها ممکن است مانع رویش طبیعی دندانهای دائمی شده یا باعث نهفتگی، ازدحام دندانها و اختلال در اکلوژن شوند.
علل ایجاد ناهنجاری دندانی
مال اکلوژن به دلایل مختلف ایجاد میشود که مهمترین دلیل بروز آن عبارتند از:
عوامل ژنتیکی و ارثی
ژنتیک نقش بسزایی در تعیین شکل و اندازه فک، موقعیت دندانها، نحوه رشد فک و غیره دارد. بنابراین ژنتیک مهمترین عامل بروز ناهنجاری در دندانها و فک است. بیشتر ناهنجاریها از والدین به فرزندان به ارث میرسد.
عادتهای دوران کودکی (مکیدن انگشت، شیشه شیر طولانیمدت)
عادات نامناسب در دوران کودکی فشار زیادی روی دندانهای درحال رشد وارد میکند. مکیدن انگشت یا مصرف بیش از حد شیشه شیر میتواند زمینه ساز ابتلا به ناهنجاری دندان ها شود.
از دست دادن زودرس دندان شیری
کشیدن یا افتادن زودهنگام دندان شیری باعث جابجایی دندانهای کناری میشود. این رویه به راحتی رشد صحیح دندانها را تحت تاثیر قرار میدهد؛ به طوری که سبب مال اکلوژن میشود.
ضربه و آسیب فکی
صدمات وارده به صورت و فک یا همان ترومای صورت دیگر دلیل ما اکلوژن است. ضربات شدید و ناگهانی میتوانند ضمن تغییر مسیر رشد دندانها، نموی فک را تحت تاثیر قرار دهند.
عادات تنفسی (تنفس دهانی)
فشار دادن زبان، تنفس دهانی یا تغذه طولانی با شیشه شیر به ویژه در دوران کودکی هم دیگر عامل بروز ناهنجاری در ناحیه دهان و فک است. این عادات باعث تنگی فک بالا، نامرتبی دندانها و مشکلاتی مثل اپن بایت میشوند.
علائم و نشانههای ناهنجاری دندانی
ابتلا به مال اکلوژن (همان ناهنجاری های دندانی) علائمی دارد که در صورت مواجهه با آن باید سریعا برای درمان نزد کلینیک ارتودنسی مراجعه کنید. هرگونه تاخیر سبب تشدید ناهنجاری و بروز مشکلات جدیتر میشود. این علائم عبارتند از:
- کاهش ظاهر زیبای لبخند
- مشکل در جویدن غذا
- اختلال در تنفس
- درد شدید در ناحیه فک
- درد در ناحیه گوش، سر و گردن
- آسیب به ریشه دندانها
- خطر سایش دندانها
- آسیب دیدن مینای دندانها
- اختلال در تلفظ حروف
- گیر کردن زبان بین دندانها هنگام مکالمه
- تغییر فرم صورت
- عدم تقارن در صورت
عوارض عدم درمان ناهنجاری دندانی
در صورت بی توجهی به درمان مال اکلوژن مشکلات متعددی سلامت و زیبایی شما را تهدید خواهد کرد. مهمترین و اصلیترین عوارض عدم درمان مالاکلوژن عبارتند از:
- پوسیدگی دندان و بیماری لثه
- اختلال مفصل گیجگاهی فکی (TMJ)
- سایش غیرطبیعی دندانها
- کاهش اعتماد به نفس فرد
روشهای تشخیص ناهنجاری دندانی
برای تشخیص مال اکلوژن روشهای مختلفی وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از:
- معاینه بالینی توسط دندانپزشک/ارتودنتیست: با معاینه بالینی دندانپزشک، به ویژه ارتودنتیست، میتواند ناترازی دندانها و ناهنجاریهای فکی را تشخیص دهد. البته گاهی اوقات برای تشخیص دقیق و قطعی ناهنجاری نیاز به عکس برداری یا گرفتن قالب است.
- عکسبرداری رادیوگرافی (سفالومتری، پانورامیک): با بررسی عکسهای سفالومتری و پانورامیک پزشک دید بهتری نسبت به ناهنجاری، شدت آن و نحوه درمان آن به دست میآورد. بعد از عکسبرداری ضمن تشخیص بهتر میتوان روش درمانی را بر حسب شدت و نوع ناهنجاری تعیین کرد.
- قالبگیری دیجیتال یا فیزیکی دندان: گاهی اوقات برای تشخیص قطعی مالاکلوژن نیاز به قالب گیری فیزیکی یا دیجیتال است. در این رویه دندانپزشک با گرفتن قالب میتواند درمان را با بهترین تکنیک آغاز کند.
روشهای درمان ناهنجاری دندانی
برای درمان مال اکلوژن با توجه به شرایط بیمار چند روش زیر به تجویز ارتودنتیست انجام میشود:
ارتودنسی ثابت (براکت فلزی/سرامیکی)
در بسیاری از افراد به ویژه کودکانی که رشد دندان آنها تداوم دارد، ارتودنسی ثابت میتواند یک راهکار عالی برای درمان مال اکلوژن باشد. در این روش ارتودنتیست با سیم کشی دندانها میتواند موقعیت دندان و فک را اصلاح نماید تا ناهنجاری تا حد زیادی از بین برود.
ارتودنسی نامرئی (الاینر)
در صورت تمایل بیمار به عدم جلب توجه براکتها، تنها در صورتی که ناهنجاری خفیف باشد، میتوان به جای ارتودنسی سنتی از ارتودنسی نامرئی در پروسه درمانی استفاده کرد. در این روش با استفاده از الاینرها موقعیت دندانها و فک تصحیح میشود.
جراحی فک (ارتوگناتیک) در موارد شدید
در موارد شدید به ویژه زمانی که بیمار سن بالایی دارد، متخصص ارتودنسی جراحی فک یا ارتوسرجری را پیشنهاد میکند. در این مواقع ارتودنسی دندان نمیتواند ناهنجاری را از بین ببرد.
ترکیب ارتودنسی و جراحی
در موارد خیلی شدیدتر که ناهنجاری بسیار حاد است، مثلا در ناهنجاری کلاس 3، ممکن است علاوه بر جراحی فک نیاز به ارتودنسی باشد.
سن مناسب برای شروع درمان (کودکان در برابر بزرگسالان)
به طور کلی بازه سنی 10 الی 14 سالگی سن طلایی برای درمان ناهنجاری دندان ها است. البته با افزایش سن هم میتوان مال اکلوژن را درمان کرد، اما با توجه به کاهش رشد فک در این سنین درمان سختتر، طولانی تر و پر هزینهتر میشود. با این حال به اعتقاد متخصصان ارتودنسی هیچگاه برای درمان دیر نیست.
آیا ناهنجاری دندانی در کودکان با بزرگسالان فرق دارد؟
بله؛ در کودکان به دلیل رشد فک خیلی راحت و سریع میتوان با اقدامات سادهتر، ناهنجاری دندانی را برطرف کرد. اما با افزایش سن فرد، در بزرگسالی، به دلیل ثابت ماندن فک و موقعیت دندانها، امکان تغییر موقعیت فک و دندانها به سختی امکان پذیر بوده و برای درمان انواع بایت معمولا نیاز به جراحی است.
فرم مشاوره رایگان
درمان مال اکلوژن در کلینیک دکتر علیرضا نیک کردار
برای دریافت مشاوره تخصصی، معاینه و اصلاح ناهنجاریهای دندانی توسط دکتر نیک کردار کافی است با کارشناسان ما تماس بگیرید. دکتر نیک کردار با تخصص بالای خود بعد از معاینه با بهترین و موثرترین روش، ناهنجاری دندان های شما را در کلینیک ارتودنسی از بین میبرد.
سوالات متداول درباره ناهنجاری دندانی و اکلوژن
- تفاوت اکلوژن و مالاکلوژن چیست؟
اکلوژن (تماس طبیعی دندانها و فک)، مال اکلوژن (تماس غیرطبیعی دندانها و فک)
- آیا ناهنجاری دندانی خطرناک است؟
بله، در موارد خفیف ناهنجاری های دندان علاوه بر زیبایی باعث بروز مشکلات خاص میشوند. در موارد شدیدتر این ناهنجاریها زمینه ساز اختلالات جدی مثل تکلم، غذا خوردن و غیره میشوند.
- آیا همه ناهنجاریهای دندانی نیاز به درمان دارند؟
در موارد خفیف الزامی به درمان نیست، اما برای زیبایی بیشتر و جلوگیری از تشدید ناهنجاری درمان اولویت دارد.
- هزینه درمان ناهنجاری دندانی چقدر است؟
بسته به روش درمان هزینه درمان مال اکلوژن متغییر است.
- بهترین سن برای اصلاح ناهنجاری دندانی چه زمانی است؟
10 الی 14 سالگی
- آیا ناهنجاری دندانی ارثی است؟
ژنتیک و ارثی بودن از مهمترین دلایل مال اکلوژن است اما تنها دلیل آن نیست.
